Eind jaren negentig schudt een doortastende Amsterdammer de boel eens flink op aan de anders zo vredige Goirleseweg. Hoofdtrainer Co Adriaanse spaart niets en niemand om de club naar een hoger plan te tillen. In korte tijd loodst hij Willem II van de Eredivisie naar de Champions League. Bijna dertig jaar later blikt hij terug op het Wonder van Tilburg.
‘Een bunker?’ Co Adriaanse trekt een bedenkelijk gezicht als fotograaf Toin Damen voorstelt om hem bij een verdedigingsbolwerk te vereeuwigen. Hij heeft net een lange verhandeling gehouden over zijn aanvalsdrang, het nemen van initiatief en dominant spel om voetbaloorlogen te winnen. 'Een kanon zou beter bij mij passen.'
Discipline
Aanvallen en spelen om te winnen. Dat is precies waar Co Adriaanse voor staat. De succestrainer (79) oogt behoorlijk fit en is nog scherp van geest. 'Voor mij is discipline de basis van succes. Zonder discipline geen afspraken, zonder afspraken geen resultaat. Je moet het goed uitleggen en spelers meenemen in het verhaal. Ze moeten beseffen dat ze onderdeel zijn van een team. Je moet het samen doen, alles ervoor willen laten. Zorgen dat je conditioneel en mentaal top bent, dat kost niets. Als trainer ben je de baas. Je moet zelf een originele en goede mening hebben. Niet te veel openstaan voor tegengeluiden, want dat leidt maar af. Ik geloof niet zo in een batterij assistenten die de hele wedstrijd op schermpjes zitten te turen.'
Pottenbakker
Zijn uitgesproken voetbalvisie brengt Adriaanse in de zomer van 1997 naar Willem II. Hij heeft er dan vijf jaar als Hoofd jeugdopleiding bij Ajax opzitten, waar hij jongens als Patrick Kluivert en Clarence Seedorf tot wasdom zag komen. Adriaanse: 'Martin van Geel wilde de club professionaliseren. Daar had hij een trainer voor nodig die zijn nek uit durfde te steken en zaken wilde veranderen. Het sprak mij wel aan om in Tilburg aan de slag te gaan. Een goed beeld van de club had ik niet. Het was een kwestie van gewoon beginnen en gaandeweg zien wat er nodig was om verder te komen. Net als een pottenbakker die een klomp klei boetseert, waarbij de vorm steeds mooier wordt.'
Spelen met wit
Adriaanse vervolgt: 'Als je mij in huis haalt, dan weet je wat je krijgt. Ik speel altijd met wit. Initiatief nemen en de aanval zoeken. Het uitgangspunt is 4-3-3, uit en thuis. De spelers moeten erin gaan geloven, voor je door het vuur willen gaan. Wie niet mee kan of wil, haakt af. Het is ook een selectiemiddel: je houdt alleen soldaten over die voor jou de oorlog willen winnen. Dat is de basis. Daarna gaan we kijken hoe we gaan spelen. Hoe vallen we aan? Hoe zetten we druk? Daar ga je op trainen. Eindeloos oefenen totdat er automatismen ontstaan. Dat hoeft geen maanden te duren. Geef me zes weken en het fundament is gelegd.' Die tijd heeft Adriaanse inderdaad nodig om Willem II naar zijn hand te zetten. De eerste vijf competitiewedstrijden leveren slechts één punt op. De plaatselijke pers slijpt de messen. Het Brabants Dagblad typeert Adriaanse als de Tiran van Tilburg die met zijn schrikbewind het oefencomplex in een soort Alcatraz heeft omgetoverd. De trainer haalt zijn schouders ervoor op. Hij gaat door op de ingeslagen weg en voelt zich daarbij gesteund door assistent Hans Verel en technisch directeur Martin van Geel. Meer heeft hij niet nodig.
Kapitaal op het veld
De thuiswedstrijd tegen Volendam vormt het kantelpunt. De Tricolores winnen met 5-2 en vinden de weg omhoog met een vijfde plaats als eindresultaat. Voor het eerst in 35 jaar plaatst Willem II zich voor Europees voetbal. Adriaanse: 'Als trainer moet je spelers ontwikkelen, het team beter maken en het publiek vermaken. Zo creëer je ook kapitaal op het veld.' Dat blijkt: diverse spelers spelen zich in de kijker. Bert Konterman, Joonas Kolkka, Clyde Wijnhard en Henry van der Vegt maken een stap hogerop. 'Je weet dat het zo werkt, maar in feite moet je weer opnieuw beginnen. Gelukkig kwamen er ook nieuwe jongens bij. Met Mariano Bombarda, Raymond Victoria, Delano Hill en Reinder Hendriks leverden we niet eens zoveel in', aldus Adriaanse.
Juiste samenstelling
Het inpassen van de nieuwelingen heeft wel tijd nodig. Willem II sneuvelt in de tweede ronde van het UEFA Cup-toernooi tegen Betis Sevilla. Adriaanse zoekt lang naar de juiste balans in het elftal. In de winterstop zet hij de puntjes op de i tijdens het trainingskamp op Cyprus. Hij posteert Raymond Victoria in het hart van de defensie naast Sami Hyypiä. Tomás Galásek schuift door naar het middenveld, waardoor Adil Ramzi dichter achter de spitsen komt te spelen. Door de veranderingen in de as gaat het elftal beter draaien. Willem II blijft veertien wedstrijden op rij ongeslagen. De latere landskampioen Feyenoord krijgt met 4-1 klop in Tilburg. Ook baart Adriaanse opzien met zijn wisselbeleid. Keer op keer maken de invallers in de slotfase het verschil. Adriaanse daarover: 'Je moet risico durven nemen. De meeste coaches wachten te lang. Dan is het moment voorbij en de tijd te kort om het nog om te draaien.'
Grenzeloze euforie
Willem II eindigt op de tweede plaats achter Feyenoord en kwalificeert zich voor de Champions League. Tijdens de huldiging op de Heuvel steelt Adriaanse de show. 'Wij zijn dit seizoen de kampioenen van Brabant', klinkt het ten overstaan van de duizenden uitzinnige supporters op het volgepakte plein. De euforie kent letterlijk geen grenzen. Tilburg droomt al van wedstrijden tegen Real Madrid, Manchester United en Bayern München, maar bij de loting rollen er minder aansprekende clubs uit de koker. In de oefencampagne verliest Willem II met 6-1 van AA Gent. Adriaanse is woest: 'Dan moet je de Champions League in als vertegenwoordiger van het Nederlandse voetbal en kom je zo voor de dag. Dat kán gewoon niet.' Hij stelt een daad. Tijdens de beruchte strafloop van 26 kilometer op en neer naar uitspanning de Vijf Eiken in Rijen, trekken de keepers hun eigen plan. Adriaanse: 'Spelers moeten weten waar ze aan toe zijn en hoe ver ze kunnen gaan. De keepers braken de teamcode. Dan moet je als trainer ingrijpen. Niet zozeer om die jongens te straffen, maar vooral om een signaal af te geven naar de rest van de groep. Anders verlies je je geloofwaardigheid. Dat kun je kinderachtig of onredelijk vinden, maar het is wel nodig in het belang van het team.'
Accenten verleggen
Zonder de naar Liverpool vertrokken Hyypiä gaat Willem II het miljoenenbal in. Adriaanse: 'Sparta Praag, Girondins Bordeaux en Spartak Moskou waren alle drie kampioen geworden in eigen land. We hadden het niet zo ver geschopt om ons aan te gaan passen, dus we gingen er met open vizier in. Uit in Bordeaux ging het in de slotfase mis en thuis hadden we van Sparta Praag moeten winnen, maar na vier wedstrijden stonden we nog op de nul. Toen hebben we toch maar wat accenten verlegd.” Het pittige Europese avontuur vindt ook in de competitie zijn weerslag. “Dat midweekse reizen waren de spelers niet gewend en daar kwamen dan de sportieve teleurstellingen bij. Dat tikte mentaal wel door', aldus Adriaanse.
Houdbaarheidsdatum
Na drie jaar onder Co Adriaanse is de rek eruit bij de spelersgroep. De trainer voelt de bui hangen en aan het einde van het seizoen stapt hij op. Adriaanse: 'Trainers hebben een houdbaarheidsdatum en dat gold zeker voor mij. Ik heb overal succes gehad, maar na een paar jaar is de magie uitgewerkt. Als twee of drie spelers het niet meer kunnen opbrengen om het maximale uit zichzelf te halen, dan draait het elftal zo twintig procent minder. Dan moet je je conclusies trekken of doorselecteren. In mijn geval was de club wel toe aan een frisse wind.' In Tilburg is Hans Westerhof zijn logische opvolger. Adriaanse: 'Een uitstekende trainer. Net als ik gymleraar met een Ajax-achtergrond, maar wel een heel ander type.'
Zwart-wit
Zelf gaat hij aan de slag bij Ajax waar hij werkt met spelers als Nikos Machlas, Mido, Zlatan Ibrahimovic, Rafael van der Vaart en Christian Chivu. De Amsterdammers staan op de tweede plaats als hij in november 2001 zijn ontslag krijgt. De moeizame relatie met technisch directeur Leo Beenhakker ligt daaraan ten grondslag. Adriaanse: 'Ik ben nu eenmaal zwart-wit. Mijn eigenzinnigheid heeft vaak vóór me gewerkt, maar af en toe een snuifje diplomatie had geen kwaad gekund.' Ronald Koeman neemt het roer over en wint met Ajax de dubbel.
Imposante erelijst
Een jaar later maakt Adriaanse de overstap naar AZ, waar hij weer gaat samenwerken met Martin van Geel. Ook in Alkmaar blijft hij zijn principes trouw. Bij AZ bewijst hij andermaal zijn vakmanschap: hij brengt de Alkmaarders op de drempel van de UEFA Cup-finale. De club oogst vooral lof voor het vertoonde spel. Later wint hij er met FC Porto de dobradinha mee, de Portugese dubbel. Adriaanse: 'José Mourinho was twee jaar op rij kampioen geworden met zijn betonvoetbal. Ik kwam net nadat ze in korte tijd drie trainers achter elkaar versleten hadden. Het was nogal een cultuuromslag, maar we werden direct kampioen vóór Sporting Lissabon en het Benfica van Ronald Koeman.' Adriaanse verovert daarna met Red Bull Salzburg de Oostenrijkse landstitel en pakt de Johan Cruijff Schaal met FC Twente door Ajax in de eigen ArenA te verslaan. Een erelijst om trots op te zijn.
Wereldprestatie
Terugkijkend op zijn trainerscarrière zegt hij: 'Op papier is de dubbel in het behoudende Portugal misschien wel mijn meest aansprekende succes, maar in de Primeira Liga gaat het maar tussen drie clubs. Statistisch gezien heb je dan een gerede kans op de landstitel. Europees voetbal halen en Champions League spelen met een kleine club als Willem II is niets minder dan een wereldprestatie, ook al win je er geen zilverwerk mee. En in mijn tijd bij AZ haalden tien spelers het nationale elftal van hun vaderland. Daar hoor je bijna niemand over.'
Kers op de taart
Na diverse omzwervingen zet Adriaanse in 2012 een punt achter zijn trainersloopbaan. Hij gaat verder als analist. Jarenlang schuift hij aan bij NOS Studio Voetbal tot hij er in 2017 klaar mee is. Hij neemt afstand van het voetbalwereldje. Onder de Spaanse zon, op de skipiste in Oostenrijk of onder vrienden en familie in het lommerrijke Gooi denkt hij af en toe met voldoening terug aan zijn tijd bij Willem II: 'Een fijne club met nette mensen. Met mannen als Martin van Geel, Tobias Slabbekoorn van modezaak Jimmy’s en clubarts Jan Vioen kon ik het altijd goed vinden. Voor mij waren het gouden jaren in Tilburg. De Champions League was de kers op de taart, maar het mooiste was nog dat ze Ajax daarna het Willem II van het noorden gingen noemen.'
Bericht delen